رابطه بین امید ،خوش‌بینی و معنای تحصیل با عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دوره پیش دانشگاهی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار روان شناسی عمومی، دانشگاه ارومیه

2 دانشیار روان شناسی تربیتی، دانشگاه ارومیه

3 کارشناس ارشد روان شناسی تربیتی، دانشگاه ارومیه

93-3-2-8

چکیده

هدف پژوهش حاضر پیش‌بینی عملکرد تحصیلی بر پایه‌ی امید، خوش‌بینی و معنای تحصیل بود. 337 دانش‌آموز پیش دانشگاهی شهر ارومیه(201 دختر ، 136 پسر) به عنوان نمونه به شیوه‌ی نمونه‌برداری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. شرکت کنندگان با مقیاس امید، آزمون تجدید نظر شده جهت‌مندی زندگی و پرسشنامه‌ی معنای تحصیل ارزیابی شدند. داده‌ها با استفاده از آزمون ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون گام به گام مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که معنای تحصیل، امید، خوش‌بینی با عملکرد تحصیلی رابطه‌ی مثبت معناداری دارد. از بین متغیرهای پژوهش، امید، خوش‌بینی و معنای تحصیل 6/25 درصد از واریانس عملکرد تحصیلی را تبیین کردند. یافته‌های این پژوهش ضرورت بازشناسی نقش امید، خوش‌بینی و معنی تحصیل را در پیش‌بینی عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان مورد تاکید قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The relationship between hope, optimism and meaning of education with academic performance in high school students

نویسندگان [English]

  • A Isazadegan 1
  • F Micaeili 2
  • F Meroei Milan 3
1 Associate professor Psychology Urmia University
2 Associate professor Educational Psychology Urmia University
3 M.A in Educational Psychology Urmia University
چکیده [English]

The aim of the present study wasto investigate the prediction of academic performance based on hope, optimismand the meaning of education. 337 students (136 male, 201 female) were selected by stratified random sampling method from in Urmia high schools student. The participants were assessed using the Hope Scale, Revised life-orientation Test, and Meaning of education Questionnaire. The data were analyzed by Pearson correlation coefficient and stepwise regression analysis. The findings indicated that there were significant positive relationships between academic performance and hope, optimism and meaning of education. It was found that hope, optimism and the meaning of education accounted for 25/6% of the variance of academic performance. The findings emphasize the need to recognize the role of hope, optimism and meaning of education in predicting students’ academic performance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • academic performance
  • hope
  • optimism
  • meaning of education

مقدمه

روان‌شناسان برای شناسایی عوامل پیش‌بینی کننده­ی عملکرد تحصیلی تاکنون  متغیر های زیادی را مورد بررسی قرار داده اند(پرموزیک و فورنهام[1]، 2003؛ نریمانی، عباسی، ابوالقاسمی و احدی، 1392). یکی از بحث‌ها، ارتباط بین سه حوزه شناخت، هیجان و انگیزش در خصوص عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان است.  از لحاظ شناختی ارزیابی‌هایی که دانش‌آموزان از تجارب آموزشی دارند در عملکردتحصیلی آنان اثرگذار است(آستین، اسیگورا، ساکس و کورن[2]،2002؛ نریمانی و سلیمانی، 1392). یکی از مواردی که مورد توجّه قرار گرفته  این است که تحصیل برای دانش‌آموزان چه معنایی دارد(لوین و کاریتون[3]،1998). منظور از معنا در اینجا اشاره به دلالت درونی تحصیل برای دانش‌آموز است. برای بعضی از دانش‌آموزان تحصیل ممکن است به عنوان راهی برای رسیدن به یک حرفه و برای دیگری به عنوان یک منبع فشار محسوب شود(هندرسون -کینگ و اسمیت[4]،2006).

براساس تحلیل عاملی مولفه­های اصلی، 10 عامل معنا از تحصیل به دست آمده است که عبارتند از : حرفه (تحصیل یعنی آمادگی برای حرفه و راهی برای رسیدن به یک شغل)، استقلال (تحصیل فرصتی برای رشد)، آینده (کشف مسیر زندگی و طرحی برای آینده)، یادگیری (فرصتی برای مواجهه با ایده‌های نو)، ارتباط (فرصتی برای ایجاد دوستی‌ها)، دنیای پیرامون (ایجاد تغییر در دنیای پیرامون)، رشد خویشتن (فرصتی برای خودشناسی)، گام بعدی (مرحله‌ای مثل مراحل قبلی تحصیلی)، فشار (تحصیل یعنی منبع فشار)، رهایی (تحصیل یعنی گریز از موقعیت‌های پرتنش بزرگسالی (هندرسون –کینگ و همکاران،  2006؛ هندرسون-کینگ و میتچیل[5]،2011). در پژوهشی در ارتباط با مقایسه‌ی معنای تحصیل در بین دانشجویان موفق و ناموفق نشان داده شد که از بین 10 مولفه معنی تحصیل، در سه مولفه حرفه، فشار روانی و رهایی بین این دو گروه تفاوت وجود دارد(عیسی زادگان، حسنی و احمدیان،1388 ). براساس نظر آستین(1993) معنا از تحصیل در بین دانش‌آموزان از دوران مدرسه آغاز می‌شود. واینر[6] (1999) نشان داد که تحصیل برای عده‌ای تجربه‌ی یک حس نظم، هدف در زندگی و یک حس امید در مواجهه با نگرانی‌ها مهیا می‌سازد. یافته‌های جدید نشان می‌دهد که معانی تحصیل با استرس ادراک شده، خوش‌بینی و سبک‌های مقابله دانش‌آموزان رابطه دارد(کرایپل[7] و هندرسون-گینک،2010). پژوهشگران بر این نکته تاکید می‌کنند که افراد امیدوار و خوش بین، اطمینان کامل دارند که به اهداف آینده شان خواهند رسید (کوین[8]، 2009؛ برجیس، حکیم‌جوادی، طاهر، غلامعلی لواسانی و حسین خانزاده، 1392). طبق مفهوم سازی اسنایدر[9] (1991) امید یک ساختار شناختی – انگیزشی است که از تعامل دو مؤلفه­ی کارگزار موفق و گذرگاه‌ها حاصل می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که سطوح بالای امید با میانگین تحصیلی بالا (اسنایدر، شوری، چیوانس، پولورس، ادامس و ویکلاند[10]، 2002)، با راهبردهای مقابله مساله مدار (فرانکن و براون[11]،1996؛ فلیسون[12]،2004)، با میانگین نمرات تحصیلی ورزشکاران (کوری[13]، اسنایدر،کوک[14]، رابی و رم[15]، 1997؛ پیترسون و لوتانس[16]، 2003) و با پیشرفت در مدرسه (اسنایدر، لوپز[17]، شوری، راند و فیلدمن[18]،2003) رابطه‌ی مثبت دارد. کلی[19] (2007) در بررسی رابطه­ی امید، عملکرد اجرایی، توانایی های هیجانی–رفتاری با عملکرد تحصیلی در دانش‌آموزان 12-10 ساله نشان داد، 74 درصد از اثرات کُلّی نقص در عملکرد تحصیلی از امید تأثیر می پذیرد.

مطابق با مدل کارور وشی رر، خوش‌بینی- بدبینی به ترتیب، اشاره به انتظار پیامدهای مثبت و منفی از آینده دارد(چانگ، ساناو یانگ[20]، 2003). نتایج متعدد نیز ارتباط خوش‌بینی با بهزیستی، سلامت، رضایت از زندگی را نشان داده است(روش[21] و شی رر، 2003). کارور، شی رر و سگراستروم[22](2010) معتقدند افراد خوش بین از رسیدن به هدف اطمینان دارند و افراد بدبین در رسیدن به هدف و شرایط مشابه شک دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که خوش‌بینی بالا، آشفتگی و اضطراب کمتری را در انتهای ترم تحصیلی پیش‌بینی می‌کند (بریست[23]، شی رر و کارور، 2002).  رابطه‌ی خوش‌بینی تحصیلی در چندین مطالعه با عملکرد تحصیلی تایید شده است (هوی، تارتر[24] و هوی، 2006 ؛ هوی و اسمیت، 2007). در کُل افراد خوش بین در شناسایی و پیگیری هدف‌ها، مصرترند(کاردیمایس[25] ،2007). میزان امید با نسبت مشروط شدن و فارغ التحصیلی نیز رابطه دارد (کول و دراویس[26]، 2008). علاوه بر توانایی شناختی، عوامل دیگری مثل عزت نفس، امید و جهت­مندی نسبت به زندگی در عملکرد تحصیلی اثر گذار است(لی سون، سیروچی و هیون[27]، 2008). بر اساس مبانی نظری ذکر شده هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه ی بین امید، خوش‌بینی و معنای تحصیل با عملکرد تحصیلی در بین دانش‌آموزان دوره پیش دانشگاهی است. بر اساس یافته‌ها و شواهد موجود، فرضیه های زیر تدوین و مورد بررسی قرار گرفت:

1-     بین معنای تحصیل، امید و خوش‌بینی با عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دوره پیش دانشگاهی رابطه وجود دارد.

2-      معنای تحصیل، امید و  خوش‌بینی، عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دوره پیش دانشگاهی را پیش‌بینی می‌کند.

روش

پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی است.

جامعه، نمونه و روش نمونه‌گیری: جامعه‌ی آماری، شامل کلیه­ی دانش‌آموزانی است که در دوره‌ی پیش دانشگاهی شهر ارومیه در سال تحصیلی 90-89 مشغول به تحصیل بودند. تعداد کل دانش‌آموزان دوره پیش دانشگاهی 3097  نفر است که از این تعداد 1096 نفر پسر و 2001 نفر دختر بود. برای برآورد حجم نمونه از جدول کرجسی- مورگان و برای انتخاب نمونه از روش نمونه‌گیری تصادفی چند مرحله‌ای استفاده شد. ابتدا فهرستی از مدارسی که در آنها دانش‌آموزان دوره‌ی پیش دانشگاهی مشغول به تحصیل بودند از اداره ی کل آموزش و پژوهش استان تهیه شد که شامل 17 مدرسه (9 مدرسه دخترانه و 8 مدرسه پسرانه) بود. از این میان، 3 مدرسه‌ی پسرانه و 4 مدرسه‌ی دخترانه انتخاب شد. از هرکدام از مدارس یک کلاس به صورت تصادفی شامل 30 دانش‌آموز انتخاب شد و در نهایت 337 پرسشنامه (136 پسر و 201 دختر ) بررسی گردید. برای تجزیه وتحلیل داده‌ها از ضریب همبستگی و رگرسیون گام به گام استفاده شد. برای جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز از ابزارهای زیر استفاده شده است:

الف) مقیاس امید (HS)[28]: این مقیاس را برای تعیین میزان امید اسنایدر(1991) ساخته است. دارای 12 آیتم است که 8 آیتم آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. 4 آیتم آن مربوط به مولفه کارگزار و 4 آیتم دیگر مربوط به مولفه گذرگاه است. آزمودنی با استفاده از یک مقیاس پنج درجه­ای از(کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم) توافق خود را با هریک از آیتم ها نشان می‌دهد. کاشدن[29] و همکاران(2002) ضریب آلفای 82/0 برای کل مقیاس و برای ابعاد کارگزار و گذرگاه به ترتیب 81/0 و 66/0 گزارش کرده‌اند. در ایران پایایی این مقیاس بر روی 100 نفر از دانشجویان انجام شده که ضرایب آلفای کرونباخ برای مولفه کارگزار 71/0 و برای گذرگاه 67/0 به دست آمده است و روایی مقیاس به وسیله‌ی روش روایی همزمان محاسبه شده که روایی همزمان مقیاس امید با مقیاس ناامیدی بک81/0- گزارش شده است( شیرین زاده و میر جعفری، 1385).

ب) آزمون تجدید نظر شده جهت مندی زندگی(R-LOT)[30]: این آزمون را شی رر و کارور(1985) تهیه کرده‌اند. دارای 10 آیتم است که 6 آیتم آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. 3  آیتم مربوط به جملات منفی و 3 آیتم مربوط به جملات مثبت است. آزمودنی با استفاده از یک مقیاس پنج درجه­ا­ی از(کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم) توافق خود را اعلام می‌کند. کیوا ماکی[31] و همکاران (2005) ضریب آلفای 65/0 برای مقیاس خوش‌بینی و 72/0 برای مقیاس بدبینی، اکانر و کاسدی[32](2007) ضریب آلفای 80/0 را برای کل آزمودنی­ها گزارش کرده‌اند. در ایران نسخه اولیه ی این آزمون در اصفهان هنجاریابی و اعتبار یابی شد که اعتبار و روایی بالایی گزارش شده است. پایایی کل آزمون بر اساس آلفای کرونباخ74/0 و روایی با استفاده از روش وابسته به ملاک محاسبه شده که بین خوش‌بینی با افسردگی65/0- و با خود تسلط یابی73/0 گزارش شده است (کجباف، عریضی و خدا بخشی، 1385). در مطالعه‌ای دیگر ضریب آلفای آزمون با فاصله ده روز به روش بازآزمایی 70/0 گزارش شده است(گودرزی،1381).

ج) پرسشنامه معنای تحصیل (MOE )[33]: این پرسشنامه را برای اندازه گیری معنای تحصیل هندرسون–کینگ و اسمیت(2006) طراحی کرده است. 86 گویه دارد که شامل10 مولفه است. هر مولفه معنای خاصی از تحصیل را نشان می‌دهد و کسب بیشترین نمره در هر کدام از این مولفه‌ها نشان دهنده اولویت آن معنا از جانب فرد است. مولفه‌های این پرسش‌نامه عبارتند از: حرفه (11 گویه)، استقلال(5 گویه)، آینده(3 گویه)، یادگیری(10 گویه)، خود(11 گویه)، گام بعدی(3 گویه)، اجتماعی(12 گویه)، دنیای پیرامون(8 گویه)، فشار روانی(12 گویه)، رهایی(11 گویه). پاسخ به گویه‌ها در یک مقیاس لیکرتی شامل خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد صورت می‌گیرد که به ترتیب نمره های 5،4،3،2،1 به هر نوع گزینه اختصاص می یابد. پایایی این پرسشنامه بر اساس آلفای کرونباخ از 77/0 تا 91/0 گزارش شده است (عیسی زادگان و همکاران،1388). برای بررسی پایایی کل آزمون قبل از اجرا روی نمونه اصلی، در یک نمونه 40 نفری اجرا شد که مقدار ضریب آلفای کرونباخ 79/0به دست آمد.

د) عملکرد تحصیلی: برای سنجش عملکرد تحصیلی از معدل ترم گذشته دانش‌آموزان استفاده شد.

نتایج

جدول 1میانگین ، انحراف استاندارد و همبستگی بین متغیرهای مورد پژوهش را نشان می‌دهد.

 

جدول 1. میانگین، انحراف استاندارد و همبستگی بین متغیرهای مورد پژوهش

متغیرها

M

SD

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

عملکرد

تحصیلی

13/15

98/1

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خوش‌بینی

60/21

77/3

37/0

**

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

­­­امید(کل)

26/29

63/4

45/0

**

       59/0

**

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کارگزار

98/13

65/2

40/0

**

54/0

**

85/0

**

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گذرگاه

28/15

68/2

37/0

**

49/0

**

81/0

**

51/0

**

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

معنای تحصیل

97/293

22/29

31/0

**

21/0

**

23/0

**

16/0

**

24/0

**

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حرفه

26/41

96/6

28/0

**

31/0

**

29/0

**

23/0

**

27/0

**

58/0

**

-

 

 

 

 

 

 

 

 

استقلال

70/19

46/3

15/0

**

17/0

**

17/0

**

12/0

*

18/0

**

60/0

**

31/0

**

-

 

 

 

 

 

 

 

آینده­­

12/12

99/1

08/0

16/0

*

22/0

**

20/0

**

18/0

**

42/0

**

29/0

**

42/0

**

-

 

 

 

 

 

 

یادگیری

84/34

56/8

61/0

**

38/0

**

46/0

**

36/0

**

44/0

**

49/0

**

34/0

**

26/0

**

19/0

**

-

 

 

 

 

 

خودشناسی

45/41

52/7

12/0

*

09/0

12/0

*

10/0

11/0

65/0

**

41/0

**

34/0

**

31/0

**

28/0

**

-

 

 

 

 

گام بعد

12/11

71/3

06/0

04/0

02/0-

04/0-

02/0

33/0

**

02/0

21/0

**

22/0

**

04/0

18/0

**

-

 

 

 

اجتماعی

55/42

05/8

20/0

**

13/0

*

11/0

06/0

13/0

*

66/0

**

33/0

**

44/0

**

23/0

**

19/0

**

42/0

**

23/0

**

-

 

 

پیرامون

93/29

86/5

22/0

**

15/0

*

19/0

**

18/0

**

16/0

**

62/0

**

47/0

**

42/0

**

35/0

**

25/0

**

43/0

**

25/0

**

40/0

**

-

 

فشار

61/30

49/7

26/0-

**

22/0-

**

14/0-

*

22/0-

**

20/0-

**

11/0

22/0-

**

08/0-

25/0-

**

22/0-

**

20/0-

**

06/0-

10/0-

24/0-

**

-

رهایی

55/30

43/6

23/0-

**

20/0

**

18/0-

**

19/0-

**

12/0-

*

26/0

**

16/0-

**

05/0

02/0

18/0-

**

05/0-

03/0

04/0

14/0-

**

55/0

**

**P<01/0      *P<05/0

 

میانگین و انحراف استاندارد متغیرهای بررسی شده و زیر مقیاس های آنها در کل نمونه و همچنین ضرایب همبستگی بین متغییرها در جدول 1 نشان داده شده است. با توجه به نتایج ارائه شده در جدول 1، بین امید، خوش‌بینی و معنای تحصیل با عملکرد تحصیلی رابطه‌ی مثبت و معناداری وجود دارد. جدول 2 و 3 تحلیل رگرسیون گام به گام امید، خوش بینی و معنای تحصیل با عملکرد تحصیلی را نشان می‌دهد.

 

 

جدول 2. خلاصه مدل رگرسیون ، تحلیل واریانس و مشخصه های آماری متغیرهای امید ، خوش بینی و معنا تحصیل بر عملکرد تحصیلی

مدل

شاخص

SS

df

MS

F

P

R

ضریب تبیین

ضریب تغییرات

1

رگرسیون

76/260

1

76/260

68/82

001/0

445/0

198/0

198/0

باقیمانده

52/1056

355

15/3

 

 

 

 

 

2

رگرسیون

26/318

2

13/159

20/53

001/0

492/0

242/0

044/0

باقیمانده

02/999

334

99/2

 

 

 

 

 

3

رگرسیون

67/337

3

56/112

26/38

001/0

506/0

256/0

015/0

باقیمانده

61/976

333

94/2

 

 

 

 

 

 

جدول 3. ضرایب رگرسیون استاندارد و غیر استاندارد برای متغیرهای امید ، معنای تحصیل و خوش‌بینی

مدل

شاخص

ضریب رگرسیون

خطای استاندارد B

β

t

P

1

امید

190/0

021/0

445/0

09/9

001/0

2

امید

169/0

021/0

395/0

07/8

001/0

 

خوش بینی

115/0

009/0

215/0

39/4

001/0

3

امید

113/0

025/0

310/0

27/5

001/0

 

خوش بینی

079/0

031/0

204/0

18/4

001/0

 

معنای تحصیل

014/0

003/0

150/0

57/2

001/0

 

بر اساس نتایج جداول 3 ، F مشاهده شده معنادار است  و از کل مقدار 6/25 درصد ضریب تبیین متغیر ملاک، 8/19 درصد به وسیله متغیر امید و 4/4 درصد به وسیله متغیر خوش بینی، 5/1 درصد به وسیله متغیر معنای تحصیل تبیین می‌شود و بقیه تغییرات متغیر ملاک از طریق متغیرهای دیگری که در این پژوهش در نظر گرفته نشده اند تبیین می‌شود. بنابراین چنین استنباط می‌شود که متغیرهای امید، خوش بینی و معنای تحصیل با بتای (445/0، 310/0 و 110/0) دارای سهم معناداری در پیش‌بینی تغییرات عملکرد تحصیلی است.

بحث و نتیجه‌گیری

هدف پژوهش حاضر پیش‌بینی متغیر عملکرد تحصیلی به کمک معنای تحصیل، امید و خوش‌بینی بود. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد این متغیرها 6/25 درصد از واریانس متغیر ملاک را تبیین کردند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که بین امید، خوش‌بینی و معنای تحصیل با عملکرد تحصیلی رابطه‌ی مثبت معناداری وجود دارد.  نتایج حاصل از این پژوهش در ارتباط با رابطه‌ی امید با عملکرد تحصیلی با پژوهش‌های اسنایدر و همکاران (2000) ، پترسون و لوتانس(2003)، کلی(2007) هم خوانی دارد. آنها نیز دریافتند که امید، عملکرد تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند. آنها هم چنین نشان دادند که 74 درصد از اثرات کلی نقص در عملکرد تحصیلی از متغیر امید تاثیر می پذیرد.در تبیین یافته‌های فوق می‌توان گفت افراد با امید بالا برای رسیدن به هدف به عنوان یک کارگزار از گذرگاه‌های متفاوتی استفاده می‌کنند و به نظر می‌رسد بیشتر بر مسائل متمرکز هستند و مقابله‌ی اجتنابی کمتری نسبت به افراد ناامید دارند. همچنین می‌توان گفت: دانش‌آموزان دارای سطوح امید بالاتر از انگیزش زیادی برای پیشرفت برخوردار بوده و در طول تحصیل علاوه بر افزایش معلومات خویش مسائل موجود در راه تحصیل را چالشی در نظر می‌گیرند که قابل حل است.

در ارتباط با رابطه‌ی خوش‌بینی و عملکرد تحصیلی نتایج حاصل از این پژوهش با یافته‌های کارور و شی رر(2002)، برد[34]،هوی و هوی(2010) هم سو است. مطابق با نظریه‌ی خودتنظیمی بندورا، انتظارات پیامدهای مطلوب موجب می‌شود افراد تلاش شان را برای به تحقق پیوستن یک هدف پیشین تجدید کنند. سلیگمن[35]، شولمن[36]، دی روبیس و هولون[37](1999) نشان دادند، این باور که فرد موفق خواهد شد منجر به بیش آموزی و این باور که فرد شکست خواهد خورد منجر به کم آموزی می‌شود. بنابراین می‌توان گفت دانش‌آموزانی که خوش بین هستند، معتقدند یک پیامد تحصیلی دست یافتنی است چرا که آنها مطمئن هستند آن پیامد هنوز قابل دست یابی خواهد بود.  از سوی دیگر نتایج نشان دادکه بین امید و خوش‌بینی دانش‌آموزان پیش‌دانشگاهی رابطه معناداری وجود دارد. این نتایج با پژوهش های انجام شده در خصوص رابطه بین امید و خوش‌بینی به طور کلی هم خوان است. تقریباً تمام یافته‌های مرتبط با امید، با خوش‌بینی هم مرتبط هستند(آسپین وال و لیف[38]،2002). با توجه به مباحث فوق، می‌توان گفت دانش‌آموزانی که امید بالایی دارند نسبت به دست‌آوردهای آینده خوش بین خواهند بود. آنها با دیده‌ی خوش‌بینی به چالش های موجود خواهند نگریست و در رویارویی با مشکلات به جای اینکه دلسرد شده و تسلیم موقعیت شوند تلاش خواهند کرد که مسائل را به نحو مناسب حل و فصل کنند.

از جمله یافته‌های دیگر پژوهش این بود که بین معنای تحصیل با عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان پیش دانشگاهی رابطه‌ی معناداری به دست آمد. از بین 10 مولفه معنای تحصیل، معنی یادگیری با (61/0=r) بالاترین همبستگی را با عملکرد تحصیلی داشت. در این خصوص پژوهش خاصی که رابطه‌ی این دو متغیر را نشان دهد یافت نشد و پژوهش‌هایی که درباره‌ی معنای تحصیل انجام شده هم سو با نتایج حاضر نیستند. به عنوان مثال نتایج پژوهش فیلدمن و نیوکامب (1969 ، به نقل از هندرسون – کینگ و اسمیت ، 2006) نشان می‌دهد که معنی «حرفه» از بین 10 معنای تحصیل، بالاترین رتبه را در بین دانشجویان سال اول نسبت به سال آخری‌ها داشته است. بایز[39] (2002 نقل از هندرسون ـ کینگ و اسمیت، 2006) نشان داد که دانشجویان ترم اول، ورود به دانشگاه را به عنوان یک منبع کمک مالی در آینده برای والدین خود می دانند. حال آن که در پژوهش حاضر مولفه­ی یادگیری بالاترین رتبه را به خود اختصاص داده است. شاید در تبیین آن چنین بتوان گفت که تأکید بیشتر بر قبولی در کنکور باعث شده است که مولفه یادگیری مورد توجّه بیشتری قرار بگیرد، چرا که این مولفه می‌تواند قبولی در دانشگاه را در بین دانش‌آموزان پیش دانشگاهی تضمین کند. در این پژوهش معنای تحصیل به طور کُلّی و مولفه‌های حرفه، استقلال، آینده، یادگیری و دنیای پیرامون با امید رابطه‌ی مثبت و معنادار و بین فشار روانی و رهایی با امید رابطه منفی و معناداری نشان داد. باز از بین مولفه‌ها، مولفه یادگیری با (46/0=r) بالاترین همبستگی را با نمره‌ی امید دانش‌آموزان پیش دانشگاهی داشت. لذا با توجه به نتایج به دست آمده می‌توان گفت افزایش ابعاد عاطفی درگیر در امر آموزش از جمله امید، بر ابعاد شناختی دانش‌آموزان می‌تواند تأثیر مثبت داشته باشد. همان طوری که نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد با افزایش سطح امید میزان تفسیر مثبت از ادامه تحصیل در بین دانش‌آموزان افزایش می‌یابد. نتایج در پژوهش حاضر نشان داد که امید، خوش بینی و معنای تحصیل توانستند 6/25 از تغییرات مربوط به عملکرد تحصیلی را تبیین و پیش‌بینی کنند. در توجیه این یافته‌ها می‌توان چنین گفت که مسائل شناختی و عاطفی درگیر در امر تحصیل، بر پیشرفت و ارتقای علمی دانش‌آموزان بسیار مؤثر بوده و در کنار امور آموزشی باید به عواطف و احساسات دانش‌آموزان نیز توجّه ویژه شود. در کُل نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد علاوه بر عوامل عاطفی و هیجانی درگیر در آموزش، بعد شناختی یادگیرنده نیز ممکن است تحت تاثیر انتظارات آینده قرار گیرد. یکی از آن عوامل شناختی «معنی از امر تحصیل» است. دانش‌آموزانی که قصد ادامه تحصیل دارند، معنای خاصی از این منظور دارند و اهداف خاصی را نیز در راستای آن دنبال می‌کنند. دیدگاه تحصیلی و معنی از تحصیل در واقع می‌تواند بخشی از سیستم شناختی و دیدگاه آنها قبل از ورود به دانشگاه را منعکس سازد. این نیز ممکن است پردازش اطّلاعات آنان از محیط آموزشی بعد از دبیرستان را تحت تأثیر قرار داده و متعاقباً رفتار تحصیلی و جهت مندی های انگیزشی شان را متاثر سازد.  از آن جایی که پژوهش حاضر در یکی از شهرهای ایران صورت گرفته است و تنها محدود به دانش‌آموزان متوسطه است، لذا تعمیم نتایج به سایر مناطق و مراجع باید با احتیاط انجام گیرد. جدید بودن ابزارسنجش معنای تحصیل و نبود یک بررسی دقیق از لحاظ روان سنجی و از سوی دیگر نبود سابقه‌ی پژوهشی در خصوص معنای تحصیل در داخل و خارج از جمله محدودیت‌های این پژوهش است.شاید بتوان با فهم از معنی تحصیل از منظر دانش‌آموزان، جهت‌مندی‌های انگیزشی و ارزشی آنها را بهتر شناخت.این پژوهش را می‌توان در سطوح بالاترتحصیلی نیز مورد بررسی ومقایسه قرار داد. اگر این مقایسه بین معلمین و دانش‌آموزان صورت گیرد ممکن است به نتایج جالب توجهی دست یافت. درکُل توجه بیشتر به این مسئله و برخورد کارشناسانه می‌تواند برای حل معضلات آموزشی فراگیران اثر گذار باشد.



[1]. Permuzic and Furnham

[2] . Astin, Osegura,  Sax & Korn

[3] .Levin & Cureton

[4] .Henderson-king & Smith

[5] .Mitchell

[6]. Weiner

[7] .Krypel

[8]. Kevin

[9]. Snyder

[10]. Shory, Chevans, Pulvers, Adams & Wiklund

[11]. Franken & Brown

[12]. Fleeson

[13]. Curry

[14] .Cook

[15] .Rehm & Rehm

[16]. Peterson & Luthans

[17].Lopez

[18] .Rand & Feldman

[19]. Kelli

[20]. Chang , Sana & Yang

[21]. Wrosch

[22]. Segerstrom

[23]. Brissette

[24] . Hoy & Tarter

[25]. Karademas

[26]. Coll & Draves

[27]. Leeson, Ciarrochi & Heaven

[28]. Hope Scale

[29]. Kashden

[30]. Revised Life-Orientation test

[31]. Kivimaki

[32]. O′connor & Cassidy

[33]. Meaning of Education

[34]. Beard

[35]. Seligman

[36]. Schulman

[37]. DeRubeis & Hollon

[38]. Aspinwal & leaf

[39]. Buis

برجیس، مریم؛ حکیم‌جوادی، منصور؛ طاهر، محبوبه؛ غلامعلی لواسانی، مسعود و حسین‌خانزاده، عباسعلی(1392). مقایسه ی میزان نگرانی، امید و معنای زندگی در مادران کودکان مبتلا به اوتیسم، ناشنوایی و ناتوانی یادگیری، ناتوانی‌های یادگیری، 3(1)، 27-6.

شیرین زاده، صمد و میر جعفری، سید احمد(1385). بررسی رابطه بین امیدواری با راهبرد های مقابله با استرس در بین دانشجویان دانشگاه شیراز. سومین سمینار بهداشت روانی دانشجویان.

کجباف، محمد باقر؛ عریضی، حمیدرضا و خدابخشی، رامین(1385). هنجار یابی، پایایی، روایی خوش‌بینی و بررسی رابطه بین خوش‌بینی، خود تسلط یابی و افسردگی در شهر اصفهان. مطالعات روان‌شناختی، 2 (1و2)، 65-51.

عیسی زادگان، علی؛ حسنی، محمد؛ احمدیان، لیلا(1388). دانشجویان و معنای تحصیل. راهبرد فرهنگ، 2 (7)، 165-147.

گودرزی، محمد علی(1381). بررسی روایی و پایایی مقیاس نومیدی بک بین گروهی از دانشجویان دانشگاه شیراز. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 17(1) ، 40-32.

نریمانی، محمد و سلیمانی، اسماعیل(1392). اثربخشی توان‌بخشی شناختی بر کارکردهای اجرایی (حافظه‌کاری و توجه) و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری ریاضی. ناتوانی‌های یادگیری، 2(3)، 115-91.

نریمانی، محمد؛ عباسی، مسلم؛ ابوالقاسمی، عباس و احدی، بتول(1392). مقایسه‌ی اثربخشی آموزش پذیرش / تعهد با آموزش تنظیم هیجان بر سازگاری دانش‌آموزان دارای اختلال ریاضی. ناتوانی‌های یادگیری، 2(3)، 176-154.

Aspinwall, L. G., & Leaf, S. L. (2002). In search of the unique aspects of hope: Pinning our hopes on positive emotions, future-oriented thinking, hard times, and other people. Psychological Inquiry, 13, 276–288.

Astin, A. W. (1993). An Empirical Typology of college students. Journal of college students development, 34, 36-46.

Astin, A.W.,Osegura, L., Sax, L. J., & Korn,W.S.(2002).The American freshman: Thirty-five year trends.Los Angeles: Higher Education Research Institute.

Beard, K. S. Hoy, K. W.,& Hoy, A. W. (2010). Academic optimism of individual teachers:  Confirming a new construct. Teaching and Teacher Education, 26, 1136-1144.

Brissette, I., Scheier, M. F., & Carver, C. S. (2002). The role of optimism in social network development, coping, and psychological adjustment during a life transition. Journal of Personality and Social Psychology, 82, 102−111.

Carver, C. S., Scheier, M. F., & Segerstrom, S. C. (2010). Optimism.Clinical Psychology Review,1-11.

Chang, C. E., Sanna, Y. L., & Yang. M. (2003). Optimism, pessimism, affectivity, and psychological adjustment in USA and korea: A test of a mediation model. Personality and individual differences, 34, 1195- 1208.

Coll, J. E; & Draves, P. R. (2008). An examination of the relationship between optimism and worldview among university students. College student Journal, 42, 395- 401.

Curry, L. A., Snyder, C. R., Cook, D. L., Ruby, B. C., & Rehm, M. (1997).Theory of hope in student-athlete academic and sport achievement. Journal of Personality and Social Psychology, 73, 1257–1267.

Fleeson, W. (2004). Moving personality beyond the person-situation debate: The challenge and the opportunity of within- person variability. Current Direction in Psychological Science, 13(2), 83-87.

Franken, R., & Brown, J. D. (1996).The need to win is not adaptive: The need to win, coping strategies and self-esteem. Personality and Individual Differences, 20,805-808.

Henderson – king, D. & Smith, N. M. (2006). Meanings of  education for university students: academic motivation and personal values as predictors. Social psychology of education, 9, 195- 221.

Henderson – king, D. & Mitchell, A. M. (2011).Do materialism,intrinisic aspiration,and meaning in life predict students meanings of education?.Soc Psychol Educ,14,119-134.

Hoy, K. W., Tarter, C.J., & Hoy, A.W. (2006). Academic optimism of schools: a force for student achievement. American Educational Research Journal, 43, 425-446.

Hoy, K. W., & Smith, P. A. (2007). Influence: a key to successful leadership. The International Journal of Educational Management, 21, 158-167.

Karademas, C. E. (2007). Positive and negative aspects of well-being: Common and specific predictors. Personality and individual differencez,43, 277-287.

Kashdan, T. B., Pelham, W. E., Lang, A. R., Hoza, B., Jacob, R. G., Jennings, J. R., Blumenthal, J. D., & Gnagy, E. M. (2002). Hope and optimism as human strengths in parents of children with externalizing disorders:stress is in the eye of the beholder. Journal of Social and Clinical Psychology,21, 441-468.

Kelli, S. (2007). The relationship between hope, executive function, behavioral /emotional strengths and school functioning in 5th and 6th grade students .Thesis(Ph.D),Ohio state university.

Kevin L. R.(2009).Hope and Optimism: Latent Structures and Influences on Grade Expectancy and Academic Performance. Journal of Personality,77(1),231-260.

Kivimaki, M., Elovainio, M., Singh – Manomx, A., Vahtera, Y., Helenius, H., Pentti, Y. (2005). Optimism and pessimism as predictors of change in health after death or onset of severe illness in family.Health psychology, 24, 413-421.

Krypel, N. M., & Henderson – king, D. (2010). Stress,coping styles,and optimism:are they related to meaning of education in students’ lives?. Soc Psychol Educ, 13,409-424.

Levin, A. & Cureton, J. S. (1998). When hope and fear collide: a portrait of today college student. San Francisco:Jossey-Bass.

Leeson, P., Ciarrochi, J .& Heaven P. C. (2008). Cognitive ability, personality, and academic performance in adolescence. Personality and individual differences, 45, 630- 635.

O`connor, C. R. & Cassidy, C. (2007). Predicting hopelessness: The interaction between optimism/ pessimism and Specific future expectancies. Cognition and Emotion.21,596-613

Peterson , S . J ., & Luthans , F . (2003) .The positive impact and development of hopeful leaders. Leadership and Organization Development Journal. 24 ,26-31.

Premuzic, T & Furnham, A. (2003). Personality traits and academic examination performance. European Journal of Personality, 17, 237- 250.

Scheier, M. F. & Carver, C. S. (1985). Optimism, coping and health: assessmentand implication of generalized outcome expectancies. Health Psychology, 3,219-243.

Seligman, M. E. P., Schulman, P., DeRubeis, R. J., & Hollon, S. D. (1999). The prevention of depression and anxiety. Prevention and Treatment,2(8),1-24.

Snyder, C. R. (1991). The will and the ways: Development and validation of an individual-differences measure of hope. Journal of Personality and Social Psychology, 60, 570–585.

Snyder, C. R., Lopez, S. J., Shorey, H. S., Rand, K. L. & Feldman, D. B. (2003). Hope theory, measurements, and applicationsto school psychology. School Psychology Quarterly, 18, 122 – 139.

Snyder, C. R., Shorey, H. S., Cheavens, J. S., Pulvers, K. M., Adams, V. H. III, & Wiklund, C. (2002). Hope and academic success in college. Journal of Educational Psychology, 94, 820–826.

Weiner, E. (1999).The meaning of education for university students with a psychiatric disability: a grounded theory analysis. Psychiatric rehabilitation Journal, 22, 403- 409.

Wrosch, C., & Scheier, M. F. (2003). Personality and quality of life: the importance of optimism and goal adjustment. Quality of life research, 12, 59- 72.