همسنجی اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی- فراشناختی و آموزش روانشناسی مثبت‌نگر بر خودکارآمدی تحصیلی، فرسودگی تحصیلی و راهبردهای یادگیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی ، خمین، ایران

2 استادیار گروه مشاوره، ، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی ، خمین، ایران

3 دانشیار گروه مشاوره، ، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی ، خمین، ایران

4 استادیار گروه روانشناسی تربیتی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی ، اراک، ایران

10.22098/jsp.2020.1099

چکیده

پژوهش حاضر با هدف همسنجی اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی-فراشناختی و روانشناسی مثبت­نگر بر خودکارآمدی تحصیلی، فرسودگی تحصیلی و راهبردهای یادگیری صورت گرفت. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح گروه کنترل نابرابر بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان اراک در سال تحصیلی 99-98 بود که تعداد 45 نفر از آنان با استفاده از شیوه نمونه­گیری در دسترس انتخاب و به ‌طور تصادفی در سه گروه آزمایش و کنترل (در هر گروه 15 نفر) جایگزین شدند. شرکت­کنندگان پرسشنامه­های خودکارآمدی تحصیلی میجلی و همکاران، فرسودگی تحصیلی برسو و همکاران و راهبردهای یادگیری زیمرمن و مارتینز-پونز را تکمیل کردند. فرضیه‌ها با آزمون تحلیل کوواریانس چند متغیره و تحلیل واریانس یک­طرفه آزمون شدند. نتایج نشان داد در متغیرهای خودکارآمدی و  فرسودگی تحصیلی، آموزش راهبردهای شناختی-فراشناختی اثربخش­تر از آموزش روانشناسی مثبت­نگر بود (01/0>p).  بنابراین می­توان بیان نمود که آموزش راهبردهای شناختی- فراشناختی و روانشناسی مثبت­نگر باعث ارتقاء خودکارآمدی تحصیلی و راهبردهای یادگیری و همچنین کاهش فرسودگی تحصیلی می­گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparing the effectiveness of teaching cognitive-metacognitive strategies and teaching positive psychology on academic self-efficacy, academic burnout and learning strategies

نویسندگان [English]

  • M Abasi 1
  • H Davoodi 2
  • H Heidari 3
  • Z Pirani 4
1 PhD Student in Educational Psychology, Khomein Branch, Islamic Azad University, Khomein, Iran
2 Assistant Professor, Counseling Department, Khomein Branch, Islamic Azad University, Khomein, Iran
3 Associate Professor, Counseling Department, Khomein Branch, Islamic Azad University, Khomein, Iran
4 Assistant Professor, Department of Educational Psychology, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran
چکیده [English]

The aim of this study was to compare the effectiveness of teaching cognitive-metacognitive strategies and positive psychology on academic self-efficacy, academic burnout and learning strategies. The research method was quasi-experimental with a control group. The population included all students of Arak, 45 of whom were selected using availability sampling and randomly assigned to three experimental and control groups (15 in each group). The participants completed the Academic Self-Efficacy Questionnaire by Migli et al., Bresso et al., Academic Burnout Questionnaire, and the Zimmerman and Martinez-Ponz Learning Strategies. The hypotheses were tested by multivariate analysis of covariance and one-way analysis of variance. The results showed that in the variables of self-efficacy and academic burnout, teaching cognitive-metacognitive strategies was more effective than teaching positive psychology (p < 0.01). Therefore, it can be said that teaching cognitive-metacognitive strategies and positive psychology promotes academic self-efficacy and learning strategies as well as reduces academic burnout.

کلیدواژه‌ها [English]

  • academic burnout
  • academic self-efficacy
  • cognitive-metacognitive
  • learning strategies
  • positive psychology
آزادمرد، شهنام و طالبی، هوشنگ. (1394). تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر هوش موفق بر بازده های شناختی و عاطفی یادگیری. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 12(39)، 223-200.
جینا، ال و مگیار، موئی.(2014). فنون روانشناسی مثبت گرا: راهنمای درمانگران. ترجمه فرید براتی سده (1397). تهران : انتشارات رشد.
حامدی نسب، صادق؛ عسگری، علی و پورشافعی، هادی.(1396). بررسی نقش واسطه‌ای خوش‌بینی علمی دانش‌آموزان در رابطۀ بین خوش‌بینی علمی مدرسه و خودکارآمدی دانش‌آموزان. پژوهش نامه روانشناسی مثبت، 3(3), 47-60.
حیاتی، داود؛ عگبهی، عبدالحسین؛ حسینی، سیدعابدین و عزیزی، محسن.(1391). بررسی رابطه ابعاد کیفیت تجارب یادگیری و احساس خودکارآمدی با فرسودگی تحصیلی دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی تهران. دو فصلنامه مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی، 3، 22-13.
دلاور، علی. (1394). روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: انتشارات ویرایش.
رادفر، میثم؛ غضبان‌زاده، رضیه؛ هنرمند، دربادام  منا و موسوی، محبوبه(1398). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی بر خودکارآمدی و خوش‌بینی تحصیلی. فصلنامه رهبری و مدیریت آموزشی، 13(1)، 91-104.
رنجبری، الهام.(۱۳۹۷). تاثیر روان شناسی مثبت نگر بر خودکارآمدی دانش‌آموزان ابتدایی شهر بندرعباس. پنجمین همایش علمی پژوهشی ازنگاه معلم، میناب، آموزش و پرورش شهرستان میناب.
ریاضی، زهره.(1397). اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی بر اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی دانشجویان پرستاری. دوماهنامه علمی- پژوهشی راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، ۱۱ (۶)، 58-74.
سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس و حجازی،‌ الهه.(1394). روش­های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: نشر آگاه.
سیف، علی اکبر. (1397). روانشناسی پرورشی نوین. (چاپ هفدهم). تهران: نشر دوران.
طهماسبی، غلامحسین؛ رمضانی، گل افروز و زارع، حشمت. (1397). تاثیر راهبردهای فراشناختی بر انگیزه پیشرفت و فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان دختر پایه ششم ابتدایی.  رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 9(33)، 173-190.
فلسفی نژاد، محمدرضا؛ عزیزی ابرقوئی، محسن؛ ابراهیمی قوام آبادی، صغری و درتاج فریبرز. (1394). تدوین مدل علّی فرسودگی تحصیلی با توجّه به نقش واسطه‌ای خودکارآمدی در دانشجویان دوره کارشناسی. مجله فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 6(24)، 1-27.
قاسم زاده، سهیلا و سروقد، سیروس. (1395). اثربخشی مداخله ی روانشناسی مثبت نگر بر فرسودگی تحصیلی در دانش‌آموزان دختر دبیرستانی ناحیه چهار شیراز. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد مرودشت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
قاسم­پور، رویا. (۱۳۹۸). رابطه اثر بخشی روانشناسی مثبت­نگر بر ارتقا خودپنداره مثبت ریاضی و کاهش اضطراب ریاضی دانش­آموزان دختر نوجوان مقطع متوسطه دوم رشته علوم تجربی شهرستان پارسیان استان هرمزگان. پنجمین همایش ملی تازه­های روانشناسی مثبت­نگر، بندرعباس، دانشگاه فرهنگیان.
قاسمی قشلاق، مهسا؛ سپهریان آذر، فیروزه و کیهان، جواد. (1397). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی بر حل مسئله، حافظه عددی و خودکارآمدی ریاضی دانش‌آموزان. دوفصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری، 6(11)، 215-232.
قدسی، پروانه و یوسفیان امیرخیز، سیامک.(۱۳۹۷). اثربخشی اموزش روان شناسی مثبت نگر بر خود کارامدی ومنبع کنترل در دانشجویان. چهارمین کنفرانس پژوهش در علوم تربیتی، روانشناسی و علوم اجتماعی، تهران، پردیس بین الملل توسعه ایده هزاره.
قدم پور، عزت اله؛ فرهادی، علی و نقی بیرانوند، فاطمه. (1395). تعیین رابطه بین فرسودگی تحصیلی با اشتیاق و عملکرد تحصیلی در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی لرستان. پژوهش در آموزش علوم پزشکی، 8(2)، 60-68.
کشاورزی، محمدحسن؛ صفری، الهه؛ شکرابی، مهدی؛ فراهانی، علیرضا؛ تقوی نیا، منصوره و ذبیحی ززولی، عاطفه. (1398). تاثیر آموزش راهبردهای شناختی بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان پزشکی.  راهبردهای توسعه در آموزش پزشکی، 6(2)، 1-9.
کرمی، آزادالله؛ کرمی، بختیار و هاشمی، نظام. (1392). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی بر خلاقیت، انگیزه پیشرفت و خودپنداره تحصیلی. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 139-121.
کریمی، افشار؛ عشرت و حاتمی، محمد و فارابی، منوچهر.(۱۳۹۶). تاثیر مداخله روانشناسی مثبت نگر به شیوه گروهی بر عزت نفس، خودپنداره و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری. چهارمین همایش تازه های روان شناسی مثبت نگر، بندرعباس، دانشگاه فرهنگیان پردیس شهید بهشتی هرمزگان.
کیامرثی، آذر؛ نریمانی، محمد؛ صبحی قراملکی، ناصر و میکاییلی، نیلوفر.(1397). اثربخشی درمان‌های شناختی-رفتاری و مثبت نگر بر عملکرد اجتماعی-انطباقی و فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان کمال‌گرا. روانشناسی مدرسه، 7(2)، 240-260.
محمودیان، حسن؛ عباسی، مسلم؛ پیرانی، ذبیح و شاه علی کبورانی، فاطمه.( 1397). نقش اشتیاق عاطفی، شناختی و رفتاری یادگیری در پیش‌بینی فرسودگی تحصیلی دانشجویان. نشریه راهبردهای شناختی در یادگیری، 6(10)، 197-206.
نخستین گلدوست، اصغر؛ غضنفری، احمد؛ شریفی، طیبه و چرامی، مریم.(1398). اثربخشی آموزش مهارت‌های فراشناختی بر خودکارآمدی تحصیلی و اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان پسر پایه دهم مدارس شهرستان اردبیل. روانشناسی مدرسه، 8(2)، 131-155.
نریمانی، محمد؛ خشنودنیای چماچائی، بهنام؛ زاهد، عادل و ابوالقاسمی، عباس. (1392). نقش درک حمایت معلم در پیش بینی خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان دارای ناتوانی یادگیری. مجله ناتوانی­های یادگیری، 3(1)، 109-127.
نریمانی، محمد؛ عالی­ساری، نصیرلو، کریم و موسی­زاده، توکل. (1393). مقایسه ی اثربخشی آموزش متمرکز برهیجان و کنترل تکانه برفرسودگی تحصیلی و عواطف مثبت و منفی دانش‌آموزان مبتلا به ناتوانی یادگیری. مجله ناتوانی­های یادگیری، 3(3)، 79-99.
یوسف­وند مهدی و علوی زینب. (1397). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی بر خودکارآمدی خلاق و اشتیاق تحصیلی در دانش­آموزان پسر دوره دوم متوسطه. نشریه آموزش و ارزشیابی، 42.
Anuar, N. A. Kh., Irfan Mokhtar,  M., & Hasan,  H. (2018). Characterizations of orang Asli (Indigenous) students’ learning strategies as related to self-efficacy. Journal of Computational and Theoretical Nano Science. 24(11), 8239-8242 .
Asma, F. T., Al-Azzemy, D., & Al-Jamal, A. H. (2019). Evaluating cognitive , metacognitive and social listening comprehension teaching strategies in Kuwaiti classrooms. Heliyon 5,  e01264.
Aurah Catherine, M. (2013). The effects of self-efficacy beliefs and metacognition on Academic Performance: A Mixed Method Study. American Journal of Educational Research,1 (8), 334-343.
Azadmard, S.,  &Talebi, H. (2016). Effectiveness of  teaching for successful intelligence on future teacher's learning cognitive and affective outcomes. Educational Psychology, 12(39), 199-223. (Persian)
Bergey B .W., Parrila, R. K., Laroche,  A., & Deacon, S. H. (2019). Effects of peer-led training on academic self-efficacy, study strategies, and academic performance for first-year university students with and without reading difficulties. Contemporary Educational Psychology, 56, 25-39 .
Breso, E., Salanova, M., & Schoufeli, B. (2007). In search of the third dimension of Burnout. Applied Psychology, 56(3), 460-472.
Brouwers, A., & Tomic, W. (2012). Alogitu dinal study of teacher burnout and perceived self-efficacy classroom management.Teaching and Teacher Education, 16, 239-253.
Cerezo R, Fernández E, Amieiro N, Valle A, Rosário P, Núñez JC.(2019). Mediating role of self-efficacy and usefulness between self-regulated learning strategy knowledge and its use ( El papel mediador de la autoeficacia y la utilidad entre el conocimiento y el uso de estrategias de autorregulación del aprendizaje). Rev Psicodidáct, 24, 1–8.
Chang, S. H., Shu, Y., Wang, C. L., Chen, M. Y., & Ho, W. S. (2019). Cyber-entrepreneur ship as an innovative orientation: Does positive thinking moderate the relationship between cyber-entrepreneurial self-efficacy and cyber-entrepreneurial intentions in Non-IT students? , Computers in Human Behavior.
Concina, E. (2019). The role of metacognitive skills in Music learning and performing: theoretical features and educational implications. Front. Psychol. 10,1583.
Delavar, A. (2015). Research Methods in Psychology and Educational Sciences. Tehran: virayesh Publications. (Persian)
Eggen, P., & Kauchak, D.(2001). Educational psychology windows on classrooms. 5th. New Jersey: Prentice-Hall, Inc.
Escolano-Pérez, E., Herrero-Nivela, M.L., & Anguera, M.T. (2019). Preschool metacognitive skill assessment in order to promote educational Sensitive response from mixed-methods approach: Complementarity of Data Analysis. Front. Psychol. 10, 1298.
Falsafinejad, M., & Azizi Abarghuei, M. (2015). Developing a causal model of academic burnout among BA students: The mediating role of self-efficacy. Counseling Culture and Psycotherapy, 6(24), 1-27. (Persian)
Ghadampour, E., Farhadi, A., & Naghibeiranvand, F. (2016). The relationship among academic burnout, academic engagement and performance of students of Lorestan University. Medical Sciences, 8(2), 60-68. (Persian)
Ghasemi gheshlagh, M., sepehrianazar, F., & keyhan, J. (2018). The effectiveness of teaching cognitive and metacognitive strategies on problem solving, Numerical memory and Mathematics self-efficacy in students, 6(11), 215-232. (Persian)
Ghasempor, R. (2019). The relationship between the effectiveness of positive psychology on promoting positive mathematical self-concept and reducing mathematical anxiety of adolescent female students in parsian scondary school of experimental sciences in Hormozgan Province, Fifth National Conference on Positive Psychology News, Bandar Abbas, Farhangian University. (Persian)
Ghasemzadeh,S., & Sarvghad, S. (2016). The Effectiveness of Positive Psychology Intervention on Academic Burnout in Female High School Students in Chahar District of Shiraz, Master Thesis, Islamic Azad University, Marvdasht Branch, Faculty of Educational Sciences and Psychology. (Persian)
Ghodsi, P., & Yosefian,S. (2018). The effectiveness of positive psychology teaching on self-efficacy and source of control in students, Fourth Research Conference on Educational Sciences, Psychology and Social Sciences, Tehran, Millennium International Development Campus. (Persian)
Halpenny, D., Cadoo, K., Halpenny, M., Burke J., & Torreggiani, W. C. (2010). The Health Professions Admission Test (HPAT) score and leaving certificate results can independently predict academic performance in medical school: Do we need both tests? . Iran Med Journal, 103 (10), 300-302.
Hamedinasab, S., A, A., P, H. (2017). Investigating the mediating Role of Students Academic Optimism on the Relationship between School Academic Optimism and Students Self-Efficacy. Positive Psychology, 3(3), 47-60. (Persian)
Hayati, D., Ogbahi, A., Hoseini Ahangari, S., & Azizi Abarghuei, M. (2012). Investigating the relationships between quality of learning experience’s components and self-efficacy on academic burnout among students of Allamme Tabatabaei University of Tehran. Educational Development of Judishapur, 3(3), 18-29. (Persian)
Jeana.l., & Magyar, S. .(2014). Positive Psychology Techniques: A Therapist's Guide. Translated by farid barati sadex. Tehran:roshd Publications. (Persian)
Joseph, S., & Lindley, A. P. (2006). Positive Therapy (A Meta-theory for psychological Practice). New York: Brunner Rout ledge Press.
Karami, B., Allah Karami, A., & Hashemi, N. (2013). Effectiveness of cognitive and metacognitive strategies training on creativity, achievement motive and academic self-concept , 2(4), 121-140. (Persian)
Karimi, A., Hatami, M., & Farabi, M. (2017). The effect of positive psychology intervention in a group on self-esteem, self-concept and academic achievement of students with learning disabilities, the fourth new conference on positive psychology, Bandar Abbas, Farhangian University, Shahid Beheshti Campus, Hormozgan. (Persian)
Keshavarzi, M. H., Safari, E., Shakarabi, M., Kangrani Farahani, A. R., Taghavinia, M., Zabihi Zazoly, A. (2019). The Effect of Teaching Cognitive Strategies on the Academic Achievement of Medical Students . DSME.x 6 (2), 1-9. (Persian)
Kiamarsi, A., Narimani, M., Sobhi, N., & Mikaeili, N. (2018). The effectiveness of cognitive-behavioral and positive therapies on adaptive-social performance and academic burnout of perfectionist students. Journal of School Psychology, 7(2), 240-260. (Persian)
Laurențiu, P., & Maricuțoiu, C.S. (2019). Evolution of self-efficacy, student engagement and student burnout during a semester. A multilevel structural equation modeling approach. Learning and Individual Differences. 76, 101785.
Liu, W.,Yangu, P., Xiaoman, L., Lixia,W., & Weiguo, P. (2017). Active procrastination and creative ideation: The mediating role of creative self-efficacy. Personality and Individual Differences, 119(1),  227-229.
Mahmodiyan, H., Abbasi, M., Pirani, Z., & Shahali Kaborani, F. (2018). The role of emotional, cognitive and behavioral enthusiasm in predicting academic burnout students. , 6(10), 197-206. (Persian)
Midgley, C., Maehr, M.L., Hruda, L.Z., Anderman, E., Anderman, L., Freeman, K.E., & et all. (2000). Manual for patterns of adaptive learning scales. Ann Arbor: University of Michigan Press.
Nakhostin Goldoost, A., Ghazanfari, A., Sharifi, T., & Chorami, M. (2019). The effect of metacognitive skills training on academic self-efficacy and academic eagerness of 10th grade male students in Ardabil. Journal of School Psychology, 8(2), 131-155. (Persian)
Narimani, M., Alisari Nasirlou, K., & , Mosazadeh, T. (2014). The effect of excitement-focused therapy and impulse control on educational burnout and positive and negative training emotions in students with and without learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 3(3), 79-99. (Persian)
Narimani, M., Khoshnoodnia Chomachaei, B., Zahed, A., & Abolghasemi, a. (2013). The role of perceived teacher support in predicting academic self-efficacy in students with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 3(1), 109-127. (Persian)
Ormrod, J. E. (2006). Educational psychology: Developing learners (5th ed). Upper Saddle River, N.J.: Pearson/Merrill Prentice Hall.
Paloș, R., Maricuţoiu, L. P., & Costea, I. (2019). Relations between academic performance, student engagement and student burnout: A cross-lagged analysis of a two-wave study. Studies in Educational Evaluation,  60, 199-204.
Radfar, M., Ghazbanzadeh, R., Honarmand, M., & Mosavi, M. (2019). The effectiveness of teaching cognitive and metacognitive strategies on academic self-efficacy and optimism. Quarterly Journal of Educational Leadership and Management, 13(1), 91-104. (Persian)
Ranjbar, E. (2018). The effect of positive psychology on self-efficacy of elementary students in Bandar Abbas., The fifth scientific research conference from the perspective of teachers, Minab, education of Minab city. (Persian)
Riyazi, Z. (2019). The effectiveness of training cognitive and metacognitive learning strategies on anxiety test and academic performance of nursing students . Educ Strategy Med Sci, 11 (6), 58-64. (Persian)
Sarmad, Z., Bazargan, A., & Hejazi, E. (2015). Research Methods in Behavioral Sciences. Tehran: Agah Publications. (Persian)
Schunk, D.H., & Zimmerman, B. J. (2006). Competence and control beliefs: Distinguishing the means and ends. In P. A. Alexander & P. H. Winne (Eds.), Handbook of Educational Psychology (2nd ed.,pp. 349-367). Mahwah, NJ: LEA.
Seif, A. (2018). Modern Educational Psychology. (Seventeenth Edition). Tehran: Doran Publications. (Persian)
Seligman, M. E. P. (2011). Authentic Happiness. New York: Free Press.
Tahmasebi, G., Ramezani, G., & Zare, H. (2018). Review the impact of metacognitive strategies on achievement motivation and academic burnout of girl students of 6th grade hasanabad city. Journal of New Approaches in Educational Administration, 9(33), 173-190. (Persian)
Teng, F., & Reynolds, B.L. (2019) . Effects of individual and group metacognitive prompts on EFL reading comprehension and incidental vocabulary learning. Plops ONE 14(5), e0215902.
Ugwu, F. O., Onyishi, I.E., & Tyoyima, W. (2013). Exploring the rel ationships between academic burnout, self-efficacy and academic engagement among Nigerian college students.The African Symposium, 37, 37-45.
Verešová Marcela,  Foglová Lucia .(2018). Academic self-Eeficacy, approach to learning and academic achievement, Health and Academic Achievement.  
Weda, S., Samad, I., Andi, A. P., & Siti S. F. (2018). The effects of self-efficacy belief, motivation, and learning strategies on students’ academic performance in English in higher education, Asian EFL Journal 20(9.2), 140-168.
Wood, A. M., & Joseph, S. (2010). The absence of positive psychological (eudemonic) well-being as a risk factor for depression: A ten year cohort study. Journal of Affective disorders, 122(3), 213-217.
Yousef Vand, M., & Alavi, Z. (2018). The effectiveness of cognitive and metacognitive strategies (CMST) on creative self and passion for education in secondary school students. Journal of Instruction and Evaluation, 11(42), 143-159. (Persian)
Zimmerman, B., & kitsantas, A. (2005). Homework practices and academic achievement: the mediating role of self-efficacy and perceived responsibility beliefs. Contemporary Educational Psychology, 30, 397-417.