طراحی مدل علی پایستگی تحصیلی دانش آموزان مقطع متوسطه دوم بر اساس فرزندپروری هلیکوپتری، بار شناختی و سرمایه روانشناختی تحصیلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه روان‌شناسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 گروه آموزشی روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

هدف: تحقیق حاضر با هدف طراحی مدل علی پایستگی تحصیلی دانش آموزان مقطع متوسطه دوم بر اساس فرزندپروری هلیکوپتری، بار شناختی و سرمایه روانشناختی تحصیلی اجرا شد.
روش‌ها: روش تحقیق مطالعه، توصیفی از نوع معادلات ساختاری بود. جامعه‌ی آماری تحقیق شامل تمامی دانش‌آموزان مقطع متوسطه‌ی دوم شهرستان میاندوآب در سال ۱۴۰۳ بود که از میان آن‌ها، ۲۵۰ نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات شامل پرسش‌نامه سرمایه روان‌شناختی تحصیلی، مقیاس بار شناختی، پرسش‌نامه پایستگی تحصیلی و پرسش‌نامه فرزندپروری هلی‌کوپتری بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون، بوت استرپ و آزمون سوبل و در محیط نرم‌افزارهای SPSS و Amos نسخه ۲۴ انجام شد.
یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که الگوی پیشنهادی از برازش نسبتاً مناسبی در تمامی شاخص‌های برازندگی برخوردار است. همچنین، متغیرهای سرمایه روان‌شناختی تحصیلی، بار شناختی، و فرزندپروری هلی‌کوپتری در تبیین مدل پایستگی تحصیلی دانش‌آموزان نقش معناداری ایفا می‌کنند؛ به‌طوری‌که این متغیرها توانستند ۵۸ درصد از واریانس پایستگی تحصیلی دانش‌آموزان را تبیین کنند. اثر مستقیم سرمایه روانشناختی تحصیلی (32/0)، فرزند پروری هلی‌کوبتری (22/0-) و بارشناختی (36/0-) در برآورد پایستگی تحصیلی دانش‌آموزان معنی‌دار به‌دست آمد. اثر غیر مستقیم سرمایه روانشناختی تحصیلی (3/2=t-value ) و فرزند پروری هلی‌کوبتری (11/3=t-value) با میانجی‌گری نقش واسطه‌ای بارشناختی معنی‌دار بود(05/0 >p).
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج حاصل، به نظر می‌رسد که روانشناسان و معلمان می‌توانند با کاهش بار شناختی غیرضروری، اثرات منفی سبک‌های فرزندپروری ناکارآمد را کنترل کرده و پایستگی تحصیلی را در میان دانش‌آموزان افزایش دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Designing a Causal Model of Academic Buoyancy in High School Students Based on Helicopter Parenting, Cognitive Load, and Academic Psychological Capital

نویسندگان [English]

  • Mozaffar Ghaffari 1
  • Mohammad Narimani 2
1 Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Payame Noor University (PNU), Tehran, Iran.
2 Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده [English]

Objective: The present study aimed to design a causal model of academic buoyancy in high school students based on helicopter parenting, cognitive load, and academic psychological capital.
Methods: The research method was a descriptive study using structural equation modeling (SEM). The statistical population consisted of all high school students in Miandoab city in 2024, from whom 250 students were selected using a convenience sampling method. The data collection tools included the Academic Psychological Capital Questionnaire, Cognitive Load Scale, Academic Buoyancy Scale and the Helicopter Parenting Questionnaire. Data were analyzed using Pearson correlation test, bootstrap analysis, and the Sobel test, conducted in SPSS and AMOS (version 26).
Resuts: The results of the study indicated that the proposed model demonstrated a relatively good fit across all goodness-of-fit indices. Moreover, the variables academic psychological capital, cognitive load, and helicopter parenting played a role in explaining the academic buoyancy model of students, accounting for 58% of the variance in academic buoyancy. The direct effects of academic psychological capital (β = 0.32), helicopter parenting (β = -0.22), and cognitive load (β = -0.36) on academic buoyancy were significant. Additionally, the indirect effects of academic psychological capital (t-value = 2.3) and helicopter parenting (t-value = 3.11) were significant through the mediating role of cognitive load (P<0.05).
Conclusion: Based on the findings, it appears that psychologists and teachers can enhance academic buoyancy in students by reducing unnecessary cognitive load and mitigating the negative effects of ineffective parenting styles.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Academic Buoyancy
  • Helicopter Parenting
  • Cognitive Load
  • Academic Psychological Capital

مراجع

بایرام نژاد، ح.، یاراحمدی، ی.، احمدیان، ح.، و اکبری، م .(1399). تدوین مدل علّی رضایت از مدرسه بر اساس ادراک محیط کلاس و ادراک حمایت معلم با نقش واسطه‌ای پایستگی تحصیلی و درگیری تحصیلی. فصلنامه علمی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 8(3)، 84-71. [DOI:10.30473/etl.2021.55255.3321].
پرزور، پ.، محبوبی‌پور، ن.، سلمانی، ع. و شارعی، آ. (1405). اثربخشی مداخله ذهنیت رشد یابنده بر ادراک خود و توانمندسازی روانشناختی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری خاص. ناتوانی‌های یادگیری، 15(3)، 14-1. [Doi:10.22098/jld.2026.18780.2297]
زارعی منوجان، ن.، حسین‌چاری، م.، جوکار، ب.، و شیخ الاسلامی، ر . (1399). ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه سرمایه روان‌شناختی تحصیلی در نوجوانان. فصلنامه اندازه گیری تربیتی، 11(40)، 53-31. [DOI:10.22054/jem.2020.49790.2005].
زاهد، س.، درتاج، ف.، اسدزاده، ح.، کدیور، پ.، و فرخی، ن. (1400). ساختار عاملی و اعتباریابی نسخه‌ی فارسی پرسشنامه بار شناختی. فصلنامه روانشناسی شناختی، ۹ (۱)،۳۹-۵۴.[ DOI: 20.1001.1.23455780.1400.9.1.6.8 ].
سلیمانی، ا.، امیری‌منش، م.، و آریاپوران، س. (۱۴۰۳). مقایسه اختلالات اضطرابی در کودکان و نوجوانان با و بدون اختلالات یادگیری خاص: نقش تعاملی والدگری هلیکوپتری. ناتوانی‌های یادگیری، ۱۳(۴)، ۲۴-۳۵. [DOI: 10.22098/jld.2024.14996.2166]
شکری، ا.، و تقی‌زاده هیر، س. (۱۴۰۳). اثربخشی فرزندپروری مثبت به مادران بر خودکارآمدی و تاب‌آوری کودکان دارای اختلال یادگیری خاص. ناتوانی‌های یادگیری، ۱۳(۴)، ۳۶-۴۶. [DOI: 10.22098/jld.2024.15412.2175]
عزیزی، ز.، و طاهر، م. (۱۴۰۴). اثربخشی برنامه یکپارچگی حسی بر ادراک فضایی و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص. ناتوانی‌های یادگیری، ۱۵(۲)، ۵۳-۶۴. [DOI: 10.22098/jld.2026.18096.2275]
فولادی، ب.، نریمانی، م.، موسی‌زاده، ت.، و تکلوی، س. (۱۴۰۳). مقایسه اثربخشی آموزش مبتنی بر هوش چندگانه و آگاهی واج‌شناختی و ترکیب این دو روش بر بهبود مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان نارساخوان. ناتوانی‌های یادگیری، ۱۳(۴)، ۵۹-۷۱. [DOI: 10.22098/jld.2023.13562.2117]
فولادی، ف ؛ پورشهریار، ح.، و ابراهیمی، س . (1402). ویژگی‌های روان‌سنجی ابزار والدگری هلیکوپتری فرم کوتاه در نوجوانان. دست‌آوردهای روان‌شناختی، 30(1)، 59-78.[ DOI: 10.22055/psy.2022.38405.2734]
ملاحسینی، ا.، نادی، م.، و سجادیان، ا. (۱۴۰۱). اثربخشی آموزش رفتارهای اجتماعی مطلوب تحصیلی بر اشتیاق و پایستگی تحصیلی دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه دوم. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، ۱۱(۱)، ۱۴۵-۱۶۷. [ [DOI:10.1001.1.2423494.1401.11.1.6.8
نریمانی، م.، سلمانی، ع. و شارعی، آ. (1404). اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباط مؤثر بر امیدواری تحصیلی و بهزیستی روان‌شناختی در دانش‌آموزان مستعد رفتارهای پرخطر. روان شناسی مدرسه و آموزشگاه، 14(1)، 82-95.            [Doi:10.22098/jsp.2025.16465.6043]
Almurumudhe, L. K. A., Mahdad, A., Abdulkadhim Johni, A., & Yousefi, Z. (2024). The mediating role of self-esteem in the relationship between psychological capital, academic engagement, and academic procrastination with academic performance among students in Al-Diwaniyah, Iraq. Iranian Journal of Educational Sociology, 7(3), 1–9. [DOI: 10.61838/kman.ijes.7.3.1]
Azizi, Z., & Taher, M. (2026). The effectiveness of sensory integration program on spatial perception and academic achievement of students with specific learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 15(2), 53–64. (Persian) [DOI: 10.22098/jld.2026.18096.2275]
Bayramnejad, H., Yarahmadi, Y., Ahmadian, H. and Akbari, M. (2021). Developing of school satisfaction model based on perception of classroom environment and perception of teacher support mediated by Academic Buoyancy and academic engagement. Research in School and Virtual Learning, 8(3), 71-84. (Persian) [DOI:10.30473/etl.2021.55255.3321]
Cline, F., & Fay, J. (2020). Parenting with love and logic: Teaching children responsibility. NavPress
Dang, A. H., & Middlemiss, W. (2025). Academic buoyancy and fear of failure differences among university students: Null findings. Social Sciences & Humanities Open, 11, 101184.[DOI: 10.1016/j.ssaho.2024.101184]
Dong, A., Jong, M. S. Y., & King, R. B. (2020). How does prior knowledge influence learning engagement? The mediating roles of cognitive load and help-seeking. Frontiers in Psychology, 11, 591203 [DOI:10.3389/fpsyg.2020.591203 ]
Evans, P., Vansteenkiste, M., Parker, P., Kingsford-Smith, A., & Zhou, S. (2024). Cognitive load theory and its relationships with motivation: A self-determination theory perspective. Educational Psychology Review, 36(1),7-16. [DOI: 10.1007/s10648-023-09841-2]
Fooladi, B., Narimani, M., Mousazadeh, T., & Taklavi, S. (2024). Comparing the effectiveness of education based on multiple intelligences and phonological awareness and the combination of these two methods on improving the reading skills of dyslexic students. Journal of Learning Disabilities, 13(4), 59–71. (Persian) [DOI: 10.22098/jld.2023.13562.2117]
Fooladi, F., PourPshahriar, H., & Ebrahimi, S. (2023). Psychometric properties of helicopter parenting instrument in adolescents. Psychological Achievements, 30(1), 59-78. (Persian)[DOI: 10.22055/psy.2022.38405.2734]
Güler Öztekin, G., Ata, S., & Coşgun Demirdağ, M. (2025). Maternal/paternal helicopter parenting and school adjustment in adolescents: The mediating roles of internal and external academic locus of control. School Psychology International, 46(1), 90-111. [DOI: 10.1177/01430343241283683]
Han, L., Lv, Q., Xiao, M., Ma, Z., Jou, M., & Huang, C. C. (2025). The impact of question guidance and cues on learners’ online multimedia learning outcomes: the mediating role of cognitive load. Interactive Learning Environments, 33(1), 597-614.[DOI: 10.1080/10494820.2024.2353188]
Hawthorne, B. S., Vella-Brodrick, D. A., & Hattie, J. (2019, October). Well-being as a cognitive load reducing agent: a review of the literature. In Frontiers in Education, 4(121), 1-17. [DOI: 10.3389/feduc.2019.00121]
Hirvonen, R., Putwain, D. W., Määttä, S., Ahonen, T., & Kiuru, N. (2020). The role of academic buoyancy and emotions in students’ learning‐related expectations and behaviours in primary school. British Journal of Educational Psychology, 90(4), 948-963.[DOI: 10.1111/bjep.12336]
Jung, M. J., & Roh, Y. S. (2022). Mediating effects of cognitive load on the relationship between learning flow and clinical reasoning skills in virtual simulation learning. Clinical Simulation in Nursing, 64, 16-23. [DOI: 10.1016/j.ecns.2021.12.004]
Klepsch, M., Schmitz, F., & Seufert, T. (2017). Development and validation of two instruments measuring intrinsic, extraneous, and germane cognitive load. Frontiers in Psychology, 8, 1997.[ DOI: 10.3389/fpsyg.2017.01997 ]
La Rosa, V. L., Ching, B. H. H., & Commodari, E. (2025). The impact of helicopter parenting on emerging adults in higher education: A scoping review of psychological adjustment in university students. The Journal of Genetic Psychology, 186(2), 162-189. [DOI:10.1080/00221325.2024.2413490]
Leppink, J., Paas, F., Van der Vleuten, C. P., Van Gog, T., & Van Merriënboer, J. J. (2013). Development of an instrument for measuring different types of cognitive load. Behavior Research Methods, 45, 1058-1072. [DOI:10.3758/s13428-013-0334-1]
Li, R., Che Hassan, N., & Saharuddin, N. (2023). Psychological capital related to academic outcomes among university students: a systematic literature review. Psychology Research and Behavior Management, 3739-3763. [DOI: 10.2147/PRBM.S421549]
Martin, A. J., & Marsh, H. W. (2008). Academic buoyancy: Towards an understanding of students’ everyday academic resilience. Journal of School Psychology, 46(1), 53-83. [DOI:10.1016/j.jsp.2007.01.002]
Martin, A. J., & Marsh, H. W. (2009). Academic resilience and academic buoyancy: Multidimensional and hierarchical conceptual framing of causes, correlates and cognate constructs. Oxford Review of Education, 35(3), 353-370. [DOI: 10.1080/03054980902934639]
Mollahoseini, A. H., Nadi, M. A. and Sajadian, I. (2022). Effectiveness of favorable academic social behaviors training on the academic engagement and buoyancy of secondary high school male students. Educational and Scholastic studies, 11(1), 145-167. (Persian)[Doi.20.1001.1.2423494.1401.11.1.6.8]
Narimani, M., Salmani, A. & Sharei, A. (2025). The effectiveness of effective communication skills training on academic hope and psychological well-being in students prone to high-risk behaviors. Journal of School Psychology, 14(1), 82-95. (Persian) [Doi:10.22098/jsp.2025.16465.6043]
Porzoor, P., Mohebipoor, N., Salmani, A. & Sharei, A. (2026). The Effectiveness of Growth Mindset Intervention on Self-Perception and Psychological Empowerment of Students with Specific Learning Disabilities. Journal of Learning Disabilities, 15(3), 1-14. (Persian) [Doi:10.22098/jld.2026.18780.2297]
Putwain, D. W., Jansen in de Wal, J., & van Alphen, T. (2023). Academic buoyancy: Overcoming test anxiety and setbacks. Journal of Intelligence, 11(3), 42-53. [DOI: 10.3390/jintelligence11030042]
Ramírez-Pérez, M., & Zurita Zurita, R. (2024). Examining the relationship between academic psychological capital profiles and coping with academic stress and time management among undergraduate students. Journal of International Students, 14(3), 364-384. [DOI: 10.32674/jis.v14i3.6302]
Schiffrin, H. H., Erchull, M. J., Sendrick, E., Yost, J. C., Power, V., & Saldanha, E. R. (2019). The effects of maternal and paternal helicopter parenting on the self-determination and well-being of emerging adults. Journal of Child and Family Studies, 28, 3346-3359. [DOI: 10.1007/s10826-019-01513-6]
Shokri, A., & Taghizadeh Hir, S. (2024). The effectiveness of positive parenting to mothers on self-efficacy and resilience of children with specific learning disorders. Journal of Learning Disabilities, 13(4), 36–46. (Persian) [DOI: 10.22098/jld.2024.15412.2175]
Soleimani, E., Amirimanesh, M., & Ariapooran, S. (2024). Comparison of anxiety disorders in children and adolescents with and without specific learning disorders: The interactive role of helicopter parenting. Journal of Learning Disabilities, 13(4), 24–35. (Persian) [DOI: 10.22098/jld.2024.14996.2166]
Skulmowski, A., & Xu, K. M. (2022). Understanding cognitive load in digital and online learning: A new perspective on extraneous cognitive load. Educational Psychology Review, 34(1), 171-196. [DOI: 10.1007/s10648-021-09624-7]
Sweet, J., & Swayze, S. (2020). Academic psychological capital: A novel approach to freshmen retention. Journal of College Student Retention, 25(2), 235-253. [DOI: 10.1177/1521025120980372]
Ursin, P., Järvinen, T., & Pihlaja, P. (2021). The role of academic buoyancy and social support in mediating associations between academic stress and school engagement in Finnish primary school children. Scandinavian Journal of Educational Research, 65(4), 661-675. [DOI:10.1080/00313831.2020.1739135]
Vigdal, J. S., & Brønnick, K. K. (2022). A systematic review of “helicopter parenting” and its relationship with anxiety and depression. Frontiers in Psychology, 13, 872981. [DOI: 10.3389/fpsyg.2022.872981]
Wang, T., & Lajoie, S. P. (2023). How does cognitive load interact with self-regulated learning? A dynamic and integrative model. Educational Psychology Review, 35(3), 69-76. [DOI:10.1007/s10648-023-09794-6]
Wen, P., Lu, F., & Mohamad Ali, A. Z. (2024). Using attentional guidance methods in virtual reality laboratories reduces students’ cognitive load and improves their academic performance. Virtual Reality, 28(2), 110-120. [DOI: 10.1007/s10055-024-01012-0]
Yılmaz, H. (2020). Possible result of extreme parenting: Power of helicopter parenting attitude to predict ego inflation. Pegem Journal of Education and Instruction, 10(2), 523-554. [ DOI: 10.14527/pegegog.2020.018 ]
Zahed, S., Dortaj, F., Asadzadeh, H., Kadivar, P., Farokhi, N. (2021). Structure and validation of the Persian version of the Cognitive Load Questionnaire. Journal of Cognitive Psychology, 9 (1), 39-54. (Persian) [DOI: 20.1001.1.23455780.1400.9.1.6.8 ]
Zarei manoojan, N., Hosseinchari, M., jowkar, B. and Sheikholeslami, R. (2020). Psychometric properties of academic Psychological Capital Inventory in adolescent. Quarterly of Educational Measurement, 11(40), 31-53. (Persian) [DOI:10.22054/jem.2020.49790.2005]
Zaremohzzabieh, Z., Ahrari, S., Zarean, M., & Roslan, S. (2025). Helicopter parenting as a predictor of academic achievement and life satisfaction among emerging adults at University: A Meta-Analytic path analysis based on self-determination theory. The Family Journal, 17,1-16. [DOI:10.1177/10664807241313131]
Zeng, T., Zhong, K., & Wang, W. (2025). Overlap or breakthrough? exploration of the academic buoyancy structure in Chinese EFL learners. PloS one, 20(1), e0318347. [DOI: 10.1371/journal.pone.0318347]
 
روان شناسی مدرسه و آموزشگاه
دوره 15، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 48-36

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار