اثربخشی درمان شناختی–رفتاری سوگ بر نشانگان سوگ پیچیدۀ مادران دانش‌آموزان سرطانی

حاجی‌محمدحسینی, ایلناز; نظری, وکیل

doi:10.22098/jsp.2026.4869

اثربخشی درمان شناختی–رفتاری سوگ بر نشانگان سوگ پیچیدۀ مادران دانش‌آموزان سرطانی

نویسندگان

¹ کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی خانواده، دانشکدة علوم پزشکی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران

² دانشیار گروه آموزشی روان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران

10.22098/jsp.2026.4869

چکیده

مقدمه و هدف: از دست دادن فرزند مبتلا به سرطان از آسیب‌زاترین تجارب زیسته برای والدین به‌ویژه مادران است که می‌تواند به بروز نشانگان سوگ پیچیده و افت شدید سلامت روان منجر شود. هدف از پژوهش حاضر، تعیین اثربخشی درمان شناختی–رفتاری سوگ بر نشانگان سوگ پیچیدۀ مادران دانش‌آموزان درگذشته ناشی از سرطان بود.
روش‌شناسی پژوهش: طرح پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با پیش‌آزمون، پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعۀ آماری را تمامی مادران دانش‌آموزان مبتلا به سرطان که در سال ۱۴۰۳ و سه‌ماهۀ اول ۱۴۰۴ فرزند خود را از دست داده بودند، تشکیل دادند. از میان آن‌ها، تعداد ۳۰ نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش طی ۱۲ جلسۀ ۶۰ دقیقه‌ای تحت مداخله درمان شناختی–رفتاری سوگ بر اساس پروتکل کومیشکه–کونروپ و همکاران (۲۰۲۴) قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامۀ استاندارد سوگ پیچیده بود. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس تک‌متغیری/چندمتغیری (ANCOVA/MANCOVA) در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که بین میانگین نمرات نشانگان سوگ پیچیده در دو گروه آزمایش و کنترل در مرحلۀ پس‌آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (

P < 0.001

). بدین معنا که درمان شناختی–رفتاری سوگ به‌طور معناداری موجب کاهش نشانگان سوگ پیچیده و مؤلفه‌های آن در مادران گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شده است.
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش، درمان شناختی–رفتاری سوگ با اصلاح باورهای ناکارآمد، تسهیل بازداری هیجانی و بازسازی معنایی فقدان، مداخله‌ای مؤثر و کارآمد در تخفیف نشانگان سوگ پیچیدۀ مادران داغدیده محسوب می‌شود. از این‌رو، بهره‌گیری از این رویکرد درمانی توسط روان‌شناسان و مشاوران حوزۀ انکولوژی و سلامت روان برای حمایت از والدین داغدیده پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Effectiveness of Cognitive-Behavioral Grief Therapy on Complicated Grief Symptoms in Mothers of Students with Cancer

نویسندگان [English]

Ilnaz Haji-Mohammad Hoseiny ¹
Vakil Nazari ²

¹ M.A. Clinical Family Psychology, School of Medical Sciences, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran

² Associate Professor, Department of Psychology, Islamic Azad University, Ardabil Branch, Ardabil, Iran

چکیده [English]

Background and Objective: The loss of a child to cancer is one of the most traumatic experiences for parents, particularly mothers, which often leads to the development of complicated grief symptoms. The present study aimed to evaluate the effectiveness of Cognitive-Behavioral Grief Therapy on complicated grief symptoms among mothers of students deceased due to cancer.
Methods: This study utilized a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group. The target population comprised all bereaved mothers of students with cancer during 2024 and the first quarter of 2025. A sample of 30 mothers was selected via purposive sampling and randomly assigned to an experimental group ( $n = 15$ ) and a control group ( $n = 15$ ). The experimental group underwent 12 sixty-minute sessions of Cognitive-Behavioral Grief Therapy based on the protocol of Kumischke-Konrup et al. (2024), while the control group received no intervention. Data were collected using the Complicated Grief Inventory and analyzed via Analysis of Covariance (ANCOVA) in SPSS.
Results: The results indicated a statistically significant difference in complicated grief symptoms between the experimental and control groups at the post-test stage ( $P < 0.001$ ). Cognitive-Behavioral Grief Therapy significantly reduced the symptoms of complicated grief in the experimental group compared to the control group.
Conclusion: Cognitive-Behavioral Grief Therapy is an effective and structured intervention for alleviating complicated grief symptoms in bereaved mothers. It is recommended that clinical psychologists and oncology counselors utilize this therapeutic protocol to support bereaved parents.