تدوین و آزمون مدل ساختاری اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی بر اساس احساس تنهایی، شناخت‌های ناسازگار و دشواری در تنظیم هیجان با میانجی‌گری ترس از جاماندن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی روان شناسی تربیتی، گروه روان شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 استاد، گروه روان شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

3 دانشیار، گروه روان شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

4 استادیار، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

10.22098/jsp.2026.20590.6516

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین و آزمون مدلی ساختاری برای تبیین اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی در نوجوانان بر اساس احساس تنهایی، شناخت‌های ناسازگار و دشواری در تنظیم هیجان با نقش میانجی ترس از جاماندن انجام شد.
روش: این پژوهش بنیادی و همبستگی از نوع مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه شهر همدان در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ با تعداد تقریبی 24 هزار نفر بود که ۵۰۰ نفر (۲۵۴ دختر، ۲۴۶ پسر) با روش خوشه‌ای تصادفی انتخاب شدند. داده‌ها با مقیاس‌های استاندارد جمع‌آوری و با استفاده از روش بوت‌استرپ تحلیل شدند. برای تجزیه و تحلیل داده از نرم افزار های SPSS نسخه 27 و لیزرل نسخه 8/8 استفاده شد.
یافته‌ها: یافته ها نشان داد که احساس تنهایی (۲۳/۰=β)، شناخت‌های ناسازگار (۴۴/۰=β) و دشواری در تنظیم هیجان (۵۹/۰=β) اثر مستقیم و معناداری بر ترس از جاماندن داشتند (۰۱/۰>p). ترس از جاماندن (۳۶/۰=β) و احساس تنهایی (۳۳/۰=β) بر اعتیاد اثر مستقیم معنادار داشتند، اما اثر مستقیم شناخت‌های ناسازگار (۱۰/۰=β) و دشواری در تنظیم هیجان (۰۷/۰=β) معنادار نبود. نقش میانجی ترس از جاماندن در رابطه بین هر سه متغیر پیش‌بین و اعتیاد تأیید شد (۰۱/۰>p).
نتیجه‌گیری: ترس از جاماندن حلقه مرکزی تبدیل آسیب‌های روان‌شناختی به اعتیاد است. پیشنهاد می‌شود در مدارس کارگاه‌های سواد رسانه‌ای و تنظیم هیجان، در خانواده گفت‌وگوی باز و زمان‌های بدون گوشی، و در مشاوره درمان شناختی- رفتاری و ذهن‌آگاهی به‌کار گرفته شود تا با کاهش ترس از جاماندن و اصلاح باورهای ناسازگار، استفاده سالم از شبکه‌های اجتماعی جایگزین رفتار اعتیادی گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Development and Testing of a Structural Model of Social Media Addiction Based on Loneliness, Maladaptive Cognitions, and Emotion Regulation Difficulties with the Mediating Role of Fear of Missing Out

نویسندگان [English]

  • Sahar Mohammadi 1
  • abolghasem yaghoobi 2
  • Rasool Kordnoghabi 2
  • Mohammad Reza Zoghi Paydar 3
  • Kambiz Karimi 4
1 Student of Educational Psychology, Department of Psychology, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
2 Professor,, Department of Psychology, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
3 Associate Professor,, Department of Psychology, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
چکیده [English]

Objective: The present study aimed to develop and test a structural model explaining social media addiction in adolescents based on loneliness, maladaptive cognitions, and difficulties in emotion regulation, with fear of missing out (FoMO) serving as a mediating variable.
Method: This fundamental research employed a correlational design using structural equation modeling. The statistical population comprised all upper secondary school students in Hamadan, Iran, during the 2023–2024 academic year, totaling approximately 24,000 individuals. A sample of 500 students (254 girls, 246 boys) was selected via random cluster sampling. Data were collected using standardized scales and analyzed through bootstrap methods. Data analysis was performed using SPSS version 27 and LISREL version 8.8.
Results: Findings indicated that loneliness (β=0.23), maladaptive cognitions (β=0.44), and emotion regulation difficulties (β=0.59) had significant direct effects on FoMO (p<0.01). FoMO (β=0.36) and loneliness (β=0.33) exhibited significant direct effects on addiction, whereas the direct effects of maladaptive cognitions (β=0.10) and emotion regulation difficulties (β=0.07) were not significant. The mediating role of FoMO in the relationship between all three predictor variables and addiction was confirmed (p<0.01).
Conclusion: FoMO serves as the central mechanism through which psychological vulnerabilities translate into addictive behaviors. It is recommended that schools implement workshops on media literacy and emotion regulation, families foster open communication and device-free time, and counseling services utilize cognitive-behavioral therapy and mindfulness-based approaches. These interventions aim to reduce FoMO and restructure maladaptive beliefs, thereby promoting healthy social media use as an alternative to addictive patterns.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Media Addiction
  • Loneliness
  • Maladaptive Cognitions
  • Emotion Regulation Difficulties
  • Fear of Missing Out

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار